Gebze'de Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) Nedir?
Patlamadan korunma dokümanı (PKD); yanıcı gaz, buhar, sis ya da toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde patlama riskinin değerlendirildiğini, tehlikeli bölgelerin sınıflandırıldığını ve alınacak önlemlerin belirlendiğini gösteren yazılı belgedir. Dayanağı, 30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'tir.
Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 30. maddesine dayanır ve 1999/92/EC sayılı Avrupa Birliği direktifine paralel olarak hazırlanmıştır. Bu nedenle PKD çalışmaları sahada çoğunlukla "ATEX" adıyla anılır. Yönetmelik patlayıcı ortamı; yanıcı maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışım olarak tanımlar.
Kocaeli Satem OSGB olarak Gebze'deki işyerlerine patlamadan korunma dokümanı hizmeti sunuyoruz. Bu sayfada PKD'nin hangi işyerleri için gerektiğini, içinde neler bulunduğunu, nasıl hazırlandığını ve Gebze'de bu hizmeti nasıl alabileceğinizi bulabilirsiniz.
Gebze'de Hangi İşyerleri İçin PKD Gerekir?
Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamına giren ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan bütün işyerlerini kapsar. Ölçüt sektör ya da çalışan sayısı değil, işyerinde yanıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunup bulunmadığıdır. Gebze'deki organize sanayi bölgelerinde (GOSB, GEBKİM, Plastikçiler, İMES) ve çevre fabrikalarda bu ihtimalin sık görüldüğü işler şunlardır:
Boya, vernik ve solvent
Boyahane, kaplama ve baskı hatlarında açığa çıkan solvent buharı.
Kimya ve petrokimya
Yanıcı sıvı ve gazların üretildiği, depolandığı ya da dolumunun yapıldığı tesisler.
Akaryakıt, LPG ve doğal gaz
Dolum, depolama ve basınç düşürme noktaları ile kazan daireleri.
Yanıcı tozlar
Un, şeker, nişasta, yem, ahşap, plastik ve metal tozu oluşan öğütme, eleme, taşıma ve silo alanları.
Akü şarj alanları
Şarj sırasında açığa çıkan hidrojen gazı.
Arıtma ve biyogaz
Atık su arıtma ve biyogaz tesislerinde oluşan metan gazı.
Kapsam dışı: Yönetmelik; tıbbi tedavi uygulanan alanları, gaz yakan cihazların kullanımını, patlayıcı maddelerin üretimini, işlenmesini, depolanmasını ve nakledilmesini, maden çıkarma işlerini ve uluslararası antlaşmalara tabi kara, hava ve su yolu taşıtlarını kapsamaz.
Patlamadan Korunma Dokümanında Neler Yer Alır?
Yönetmeliğin 10. maddesine göre patlamadan korunma dokümanında özellikle şu hususlar yazılı olarak bulunur:
- Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği
- Yönetmelikteki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için alınacak önlemler
- İşyerinde sınıflandırılmış tehlikeli bölgeler (Bölge 0, 1, 2 ve 20, 21, 22)
- Yönetmelik eklerindeki asgari gereklerin uygulanacağı yerler
- Uyarı cihazları dâhil iş ekipmanının tasarımının, işletilmesinin, kontrolünün ve bakımının güvenlik kurallarına uygunluğu
- İşyerindeki ekipmanın İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne uygunluğu
Yönetmeliğin 6. maddesi, patlama riski değerlendirilirken en az şu dört hususun dikkate alınmasını ister: patlayıcı ortamın oluşma ihtimali ve kalıcılığı; statik elektrik dâhil tutuşturucu kaynakların bulunma ve etkili hâle gelme ihtimali; işyerindeki tesis, kullanılan maddeler, prosesler ve bunların karşılıklı etkileşimleri; olabilecek patlama etkisinin büyüklüğü.
Patlayıcı Ortam Bölge Sınıflandırması
PKD'nin temelini, patlayıcı ortamın ne sıklıkta ve ne kadar süreyle oluştuğuna göre yapılan bölge sınıflandırması oluşturur. Yönetmelikte gaz, buhar ve sis için üç, toz için üç olmak üzere altı bölge tanımlanır; her bölgede kullanılabilecek ekipman kategorisi de bellidir:
| Bölge | Ortam | Patlayıcı ortamın oluşma durumu | Ekipman kategorisi |
|---|---|---|---|
| Bölge 0 | Gaz, buhar, sis | Sürekli, uzun süreli ya da sık sık oluşur | Kategori 1 |
| Bölge 1 | Gaz, buhar, sis | Normal çalışma koşullarında ara sıra oluşma ihtimali vardır | Kategori 1 veya 2 |
| Bölge 2 | Gaz, buhar, sis | Normal çalışma koşullarında oluşma ihtimali yoktur; olsa bile yalnızca çok kısa süre kalıcıdır | Kategori 1, 2 veya 3 |
| Bölge 20 | Yanıcı toz | Havada bulut hâlindeki toz sürekli, uzun süreli ya da sık sık patlayıcı ortam oluşturabilir | Kategori 1 |
| Bölge 21 | Yanıcı toz | Normal çalışma şartlarında ara sıra patlayıcı ortam oluşturabilir | Kategori 1 veya 2 |
| Bölge 22 | Yanıcı toz | Normal çalışma şartlarında oluşma ihtimali yoktur; olsa bile yalnızca çok kısa süre geçerlidir | Kategori 1, 2 veya 3 |
Bu bölgelerde kullanılacak teçhizatın piyasaya arzı, Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB) kapsamındadır. Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin girişine üçgen biçimli, siyah kenarlı ve sarı zeminli uyarı işareti yerleştirilir.
Patlamadan Korunma Dokümanı Nasıl Hazırlanır?
Bir PKD çalışması genel olarak şu adımlarla yürütülür:
Bilgi toplama
Kullanılan, üretilen ve depolanan yanıcı maddeler, güvenlik bilgi formları, prosesler ve tesis yerleşimi incelenir.
Saha incelemesi
Yanıcı gaz, buhar, sis ve tozun açığa çıkabileceği noktalar ile havalandırma koşulları yerinde belirlenir.
Bölge sınıflandırması
Patlayıcı ortam oluşabilecek yerler Bölge 0, 1, 2 ve 20, 21, 22 olarak sınıflandırılır ve yerleşim planına işlenir.
Tutuşturucu kaynaklar
Elektrikli ekipman, sıcak yüzeyler, mekanik kıvılcım ve statik elektrik gibi kaynaklar bölgelerle birlikte değerlendirilir.
Önlemler
Önce patlayıcı ortamın oluşması, sonra tutuşması önlenir; son olarak patlamanın zararlı etkileri azaltılır.
Dokümanın yazılması
Bulgular, bölge planları, ekipman uygunluğu ve alınacak önlemler tek bir dokümanda toplanır.
Önlemlerdeki öncelik sırası Yönetmeliğin 5. maddesinden gelir. Bölge sınıflandırmasında gaz ortamları için TS EN 60079-10-1, toz ortamları için TS EN 60079-10-2 standartlarından yararlanılır. Yönetmelik ayrıca işyerinin patlama yönünden güvenliğinin kanıtlanmasının, patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce yapılmasını ister.
PKD Ne Zaman Hazırlanır ve Güncellenir?
Yönetmeliğe göre patlamadan korunma dokümanı işin başlamasından önce hazırlanır. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilerek güncellenir.
Yönetmelik PKD için sabit bir geçerlilik süresi belirlemez. Bununla birlikte PKD, risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınabilir. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği risk değerlendirmesinin çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenmesini öngördüğü için PKD'nin de bu yenilemelerle birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.
Örnek: Yeni bir yanıcı maddenin kullanılmaya başlanması, hat ya da depo eklenmesi ve havalandırma sisteminin değiştirilmesi, PKD'nin güncellenmesini gerektiren önemli değişikliklere örnektir.
PKD Hazırlanmazsa Ne Olur?
Patlamadan korunma dokümanı, 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanan bir yönetmelik yükümlülüğüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde Kanun'un 26. maddesi kapsamında idari para cezası uygulanır. Çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir durum tespit edilirse 25. madde uyarınca işin durdurulması da gündeme gelebilir. Ceza tutarları her yıl yeniden belirlendiği için güncel tutarın ayrıca teyit edilmesi gerekir.
Gebze'de PKD Hizmeti Nasıl Alınır?
Gebze'de patlamadan korunma dokümanı için Kocaeli Satem OSGB'ye 0533 352 80 41 numaralı telefondan, aynı numaranın WhatsApp hattından ya da teklif iste formundan ulaşabilirsiniz. Teklif hazırlanabilmesi için işyerinizin faaliyet konusunu, kullandığınız yanıcı maddeleri ve tesisin büyüklüğünü belirtmeniz yeterlidir.
Şubemiz Güzeller, 901/1. Sk. NO: 7 A, 41400 Gebze/Kocaeli adresindedir; Pazartesi – Cuma 08:00–17:30, Cumartesi 08:00–13:00 saatleri arasında açıktır. Sorularınız için iletişim sayfamızdaki formu da kullanabilirsiniz.
PKD ile birlikte ihtiyaç duyabileceğiniz hizmetler: risk analizi, Gebze iş güvenliği uzmanı, Gebze iş sağlığı ve güvenliği ve Gebze yangın eğitimi.
Neden Kocaeli Satem OSGB?
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı onaylı OSGB (yetki belgesi no: OSGB-4788)
- ISO 9001, ISO 45001, ISO 27001, ISO 10002 ve ISO 14001 belgeleri
- Gebze şubesi; Gebze OSB ve çevre fabrikalarda yerinde hizmet
- Risk analizi, iş güvenliği uzmanı ve eğitim hizmetleriyle tek elden İSG desteği
- 2017'de kurulan Satem Mobil Sağlık'ın Gebze şubesi
Sıkça Sorulan Sorular
Patlamadan korunma dokümanı (PKD) nedir?
Patlamadan korunma dokümanı; patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde patlama riskinin değerlendirildiğini, tehlikeli bölgelerin sınıflandırıldığını ve alınacak önlemleri gösteren yazılı belgedir. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesi uyarınca işveren tarafından hazırlanır.
Gebze'de hangi işyerleri PKD hazırlamak zorundadır?
6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerinden, yanıcı gaz, buhar, sis ya da toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunanlar PKD hazırlamak zorundadır. Sektör ya da çalışan sayısı belirleyici değildir; boya ve solvent kullanılan hatlar, kimya tesisleri, LPG ve doğal gaz noktaları, yanıcı toz oluşan üretim alanları ve akü şarj alanları buna örnektir.
PKD'yi kim hazırlar?
Yükümlülük işverendedir. Yönetmelik, işyerinin patlama yönünden güvenliğinin kanıtlanmasının patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce yapılmasını ister.
PKD'nin geçerlilik süresi var mı, ne zaman yenilenir?
Yönetmelik sabit bir geçerlilik süresi belirlemez. PKD işin başlamasından önce hazırlanır; işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilerek güncellenir.
PKD ile risk değerlendirmesi arasındaki fark nedir?
Risk değerlendirmesi işyerindeki bütün tehlikeleri kapsar. PKD ise yalnızca patlayıcı ortam kaynaklı riskleri, bölge sınıflandırmasını ve bu bölgelerdeki ekipmanın uygunluğunu ele alır. Yönetmelik, PKD'nin risk değerlendirmesi ve benzeri raporlarla birlikte ele alınmasına izin verir.
ATEX ile PKD aynı şey midir?
Hayır. ATEX, patlayıcı ortamlara ilişkin Avrupa Birliği direktiflerinin (1999/92/EC ve 2014/34/AB) yaygın adıdır. PKD ise 1999/92/EC'ye paralel hazırlanan Türk yönetmeliğinin işverenden istediği dokümandır; bu yüzden PKD çalışmasına sahada "ATEX dokümanı" da denir.
Doğru yazım "patlamadan korunma dokümanı" mı, "patlamadan koruma dökümanı" mı?
Yönetmelikte geçen ad "patlamadan korunma dokümanı"dır ve kısaltması PKD'dir. Günlük kullanımda rastlanan "patlamadan koruma dokümanı" ve "patlamadan korunma dökümanı" yazımları da aynı belgeyi ifade eder.
Gebze'de PKD için nasıl teklif alabilirim?
0533 352 80 41 numaralı telefonu arayarak, aynı numaraya WhatsApp'tan yazarak ya da teklif iste formunu doldurarak Kocaeli Satem OSGB'den teklif alabilirsiniz. İşyerinizin faaliyet konusunu, kullandığınız yanıcı maddeleri ve tesisin büyüklüğünü belirtmeniz yeterlidir.